Tuintherapie is een professioneel uitgevoerde methode die gebruikmaakt van groen en tuinactiviteiten om het welzijn, de gezondheid en het functioneren van mensen met een zorgnood te ondersteunen. Planten en natuur zijn hierbij een middel, geen doel op zich.
Tuintherapie wordt steeds ingeschakeld binnen een bestaand zorg- of begeleidingstraject en gebeurt in samenspraak met het zorg- en behandelteam.
Tuintherapie situeert zich als ‘natuur gebaseerde interventie’ (Nature Based Intervention) binnen het grote geheel van ‘Groen en gezondheid’.
Wat wil tuintherapie bereiken?
Tuintherapie richt zich op het versterken of verbeteren van het functioneren op verschillende levensdomeinen:
- sociaal
- cognitief
- fysiek
- psychisch en emotioneel
- professioneel
- spiritueel
De groenactiviteiten worden doelgericht en methodisch ingezet, afgestemd op de noden en mogelijkheden van de cliënt. Niet elke tuintherapie-werking legt dezelfde accenten. Afhankelijk van doelgroep, zorgcontext en omkadering kan het zwaartepunt liggen op:
- therapie (horticultural therapy)
- welzijn en activering (therapeutic horticulture)
Naast het versterken van welzijn en gezondheid richt tuintherapie zich ook expliciet op sociale en professionele doelstellingen. Deze dimensies versterken elkaar en maken tuintherapie inzetbaar in diverse zorg- en begeleidingscontexten.
Deze flexibiliteit maakt tuintherapie inzetbaar binnen zorg, welzijn, onderwijs en arbeidsgerichte trajecten.
Tuintherapie en therapeutische tuinen
Tuintherapie en therapeutische tuinen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
👉 Verdieping: pdf 3
Tuintherapie vertrekt vanuit actieve betrokkenheid bij planten en natuur (doing).
Therapeutische tuinen vertrekken vanuit de helende werking van de tuin zelf (being).
In de praktijk versterken beide elkaar: tuintherapie komt het best tot zijn recht in een therapeutische tuin, en een therapeutische tuin krijgt pas betekenis wanneer hij ook effectief gebruikt wordt.
👉 Definitie en situering binnen therapeutisch groen
👉 Ontwerpprincipes
Tuintherapie is meer dan tuinieren
Tuintherapie wordt soms herleid tot blijven tuinieren bij fysieke klachten. Hoewel tuintherapie rekening houdt met lichamelijke, cognitieve of zintuiglijke beperkingen, is ze meer dan het aanpassen van tuinieren aan een beperking.
Wat vaak bedoeld wordt met “blijven tuinieren ondanks een beperking”, valt onder aangepast tuinieren. Daarbij ligt de focus op het mogelijk maken van tuinieren als activiteit of hobby, zonder expliciete therapeutische doelstellingen.
Aangepast tuinieren vertrekt vanuit drie mogelijke aanpassingen:
- aanpassing van de omgeving (verhoogde bakken, toegankelijkheid),
- aanpassing van hulpmiddelen en gereedschap (ergonomisch, licht)
- aanpassing van taken (vereenvoudigen, opdelen, succeservaringen).
Deze benadering is waardevol, maar verschilt fundamenteel van tuintherapie.
Tuintherapie:
- is ingebed in een zorg- of begeleidingstraject,
- vertrekt vanuit zorgdoelen (welzijn, functioneren, herstel),
- gebruikt groen en tuinactiviteiten methodisch en doelgericht,
- wordt begeleid door een opgeleide professional.
Aangepast tuinieren kan onderdeel zijn van tuintherapie, maar is geen synoniem ervan.
Het plezier in het tuinieren staat bij aangepast tuinieren centraal; bij tuintherapie staat het therapeutisch proces voorop.